Procesowi sterylizacji poddaje się wszystkie narzędzia i sprzęt medyczny mający styczność z jałowymi tkankami, błonami śluzowymi i uszkodzoną skórą. Proces ten jest złożony, a od jego skuteczności zależy zdrowie pacjenta. Z tego względu sterylizatory medyczne są niezbędne w każdej placówce medycznej. Jak zatem wygląda proces sterylizacji i jaka jest zasada działania najczęściej spotykanych na rynku sterylizatorów?

Sterylizacja – charakterystyka procesu

Sterylizacja prowadza do niszczenia wszystkich form drobnoustrojów, które mogłyby stanowić zagrożenie dla życia pacjenta. Kluczowe zatem jest, aby każdy z jej etapów był efektywny. Sterylny produkt można osiągnąć wyłącznie przy zachowaniu:

  • prawidłowości przygotowania sprzętu i narzędzi,
  • odpowiedniego doboru metody sterylizacji,
  • poprawnego przebiegu całego jej procesu,
  • właściwego przechowywania materiałów wysterylizowanych.

Przygotowanie sprzętu i narzędzi do sterylizacji

Ta faza procesu sterylizacji polega na wstępnym oczyszczeniu i dezynfekcji materiałów. Każdy producent aparatury medycznej zaleca, aby na tym etapie wykorzystywać myjnie automatyczne, które umożliwiają oczyszczenie powierzchni z wszelkich organicznych zanieczyszczeń. Następnie materiały są osuszane, konserwowane, pakowane w odpowiednie torby lub włókniny i znakowane datą sterylizacji.

Wybór metody sterylizacji

Wyróżnia się wiele czynników sterylizujących, a ich dobór zależy od rodzaju sterylizowanego materiału. Najważniejszym aspektem jest w tym przypadku wybranie czynnika, który nie będzie zmieniał właściwości sterylizowanego sprzętu i nie będzie go uszkadzał. Ważna jest również budowa sterylizowanego materiału – sprzęt o długich i wąskich kanałach będzie wymagał innych właściwości penetrujących czynnika niż sprzęt płaski.

Wyróżniamy sterylizacje wysokotemperaturowe (wykorzystujące parę wodną, suche gorące powietrze lub promieniowanie podczerwone) oraz niskotemperaturowe (z użyciem tlenku etylenu, formaldehydu lub promieniowania jonizującego). Obecnie każdy producent sprzętu medycznego ma w swojej ofercie sterylizatory medyczne na suche i gorące powietrze. Zastosowany w komorze sterylizacyjnej element grzejny zapewnia odpowiednią cyrkulację suchego powietrza i doprowadza do inaktywacji drobnoustrojów. Tego typu sterylizatory medyczne pracują w zakresie temperatury od 140 do 250 stopni Celsjusza. Zapewniają skuteczną sterylizację metalowych, szklanych i porcelanowych narzędzi medycznych oraz wszelkich materiałów wrażliwych lub nieprzepuszczalnych dla wilgoci (np. substancji oleistych, proszków).

Kontrola przebiegu procesu sterylizacji

Ponieważ skuteczność procesu sterylizacji ma bezpośrednie przełożenie na zdrowie, a nawet życie pacjenta, konieczna jest jego szczegółowa kontrola. Jest to ten etap całego procesu, który musi być dokładnie udokumentowany. Narzędzia i sprzęt medyczny muszą być sterylizowane w sposób zwalidowany. Oznacza to konieczność każdorazowego przeprowadzania kontroli sprzętu sterylizującego. Kontrola ta polega na odczycie i zapisie wskazań termometrów i manometrów sterylizatora. Każdy producent sprzętu medycznego posiada serwis, który poinstruuje personel obsługujący sterylizator o konieczności sprawdzania tych parametrów. Przeprowadzana jest także kontrola ekspozycji polegająca na ocenie tego, czy sterylizowany pakiet miał kontakt z czynnikiem sterylizującym. Z kolei kontrola sterylizowanego wsadu polega na umieszczaniu w nim wskaźników chemicznych i biologicznych. Wskaźniki chemiczne monitorują czas i temperaturę całego procesu, a wynik odczytywany jest na podstawie zmiany zabarwienia. Wskaźnikami biologicznymi są przygotowane pakiety wysokoodpornych drobnoustrojów. Ich późniejszy brak w hodowli świadczy o efektywności całego procesu.

Nieskuteczność procesu sterylizacji może być zagrożeniem dla zdrowia pacjentów. Dlatego tak istotny jest wybór metody sterylizacji, sprzętu i kontrola całego procesu. W wyborze odpowiedniego dla potrzeb danej placówki sterylizatora pomoże dystrybutor lub producent aparatury medycznej. Należy podkreślić, że nowoczesne sterylizatory medyczne to stosunkowo tania i bardzo uniwersalna aparatura, która posłuży przez wiele lat.